Het gezicht van Terschelling wordt in de eerste plaats bepaald door de Brandaris, de 55 meter hoge vuurtoren, die dateert uit 1594.
Het is niet de eerste vuurtoren van deze naam; twee naamgenoten zijn hem voorafgegaan. De eerste Brandaris, die misschien al in de 14e eeuw werd gebouwd, moest wegens kustafslag in 1593 worden gesloopt. Men ging voortvarend te werk, zo voortvarend dat de tweede Brandaris al tijdens de bouw instortte. Maar driemaal is scheepsrecht: de derde toren werd steviger geconstrueerd en staat er tot op de dag van vandaag 'Tot waarschouwinge aller seevarende, die God behoede', zoals een ingemetselde steen vermeldt. Een tweede steen draagt het jaartal 1594, het jaar waarin de toren of 'De Tour' zoals de Terschellinger zegt, werd gebouwd. Een derde steen herinnert aan de grote brand van 1666, waarbij de toren gespaard bleef.
De Brandaris is niet altijd een lichtbaken geweest, sinds het midden van de achttiende eeuw heeft op de toren geen vuur gebrand, doch diende hij als z.g. dagbaak. In plaats daarvan stonden in de duinen 'vuurboeten', platforms waarop kolenvuur werd gestookt: een dure aangelegenheid, want u zal begrijpen dat bij een harde wind heel wat kitjes kolen werden verstookt. Aan het Groene Strand te West draagt één van de hoge duintoppen de naam (vertaald) 'Kooltjeduin'.
U zult begrijpen dat het onderhouden van vuren, dagbaken en zeetonnen een geldverslindende zaak was, waaraan men trachtte tegemoet te komen door het heffen van een soort belasting: het bakengeld. Ieder in- en uitgaand schip moest naar gelang van tonnage en lading een bepaald bedrag betalen. Met het drukker worden van de scheepvaart op de Zuiderzee werd het innen van het bakengeld allengs een zeer lucratieve bezigheid, welke was toevertrouwd door het loodswezen.
In 1835 kreeg de Brandaris weer verlichting, in 1920 ging men over op gloeilampverlichting, waarvoor Philips een speciale lamp ontwikkelde, die de naam 'Brandarislamp' kreeg. Als gevolg van het scherpe schijnsel vlogen heel wat trekvogels tegen de toren te pletter. Om dit te voorkomen werden er ijzeren rekken aan de buitenzijde van de toren aangebracht, waarop de vogels konden uitrusten, terwijl men bovendien tijdens de vogeltrek de toren aan de buitenzijde met lampen verlichtte. Het is overigens een fascinerend gezicht in de trektijd duizenden vogels rond de toren te zien vliegen, aangetrokken door het felle licht, zodat je telkens een wolk vogels ziet oplichten in de stralenbundels...
Tot in de jaren '80 was het mogelijk de Brandaris te beklimmen. Dit is tegenwoordig helaas niet meer mogelijk. Reden hiervoor is dat de Brandaris een groot deel van de Noord-Nederlandse kust in de gaten moet houden. Voor dit doel staat er een enorme hoeveelheid aan apparatuur in het 'huisje' bovenop de Brandaris. De vuurtorenwachter heeft het altijd druk met zijn belangrijke taak en kan daarom niet worden afgeleid door toeristen. Trouwen ìn de Brandaris kan wel. Op de eerste verdieping is een aantal jaren geleden een kleine trouwzaal geopend. Bij de gemeente Terschelling kunnen ze u informeren over de mogelijkheden.
